Saat Tarihi
Zamanın ve saatin değeri, insanlık tarihi ile başlar.
Kullanımı ise çeşitli aşamalarla zamanımıza kadar ulaşır. Yıllar, aylar,
haftalar, günler hep saate bağlı olduğundan saat; zaman ve tarihin kalp
atışlarını gösterir. Zamanı gösteren alet olan saat; güneş, kum, yağ ve su ile
işleyen en ilkel şekliyle, M.Ö. 3000-2000 yıllarında Mezopotamya, Mısır,
Hindistan ve Çin’de kullanılmıştır. Bunlardan en yaygını güneş saatleridir.
Güneş saatlerinin Akdeniz havzası, Mısır ve Mezopotamya gibi güneş ışığının bol
göründüğü orta kuşakta çıkıp geliştiği düşünülmektedir. Güneş saatleri özel
olarak hazırlanmış bir mil gölgesinin, güneşin görülen hareketine uygun olarak,
yine özel olarak hazırlanmış mermer, taş veya madenî bir zemin (kadran)
üzerindeki hareketlerine göre zaman tayinine yarayan cihazlar olarak tarif
edebiliriz.
Saatler hakkında sonuç olarak şunu rahatlıkla
söyleyebiliriz; saatlerin gelişiminde İslâm Medeniyetinin payı büyüktür.
1675’te saat teknolojisinde gelişmeler oldu. Artık saatler
birkaç saat değil, sadece birkaç dakika sekiyordu. Böylece saatin kadranına
dakikalar çizilip saate yelkovan eklendi.
1721’de George Graham’ın yaptığı sarkaçlı saat günde sadece
bir saniye şaşıyordu.
1761’de John Harrison’un yaptığı saat o kadar dakikti ki
deniz yolculuklarındaki ölçümlerde kullanılmaya başlandı. İngiliz hükümeti bu
başarısını bu zamanın parası ile 10 milyon dolar vererek ödüllendirdi.
1800’de ilk cep kronometresi yapıldı. Saniye ilk kez cebe
girmiş oldu. Yine bu yıllarda bol mücevherli (değerlitaşlarla süslenmiş)
saatlerin yapımı çoğaldı.
1850’de Amerika’da ilk kez seri üretim saat yapılmaya
başlandı.
1800’lü yılların sonlarından 1900’lüyılların ortalarına
kadar üretilen saatlerin yoğun olarak kullanıldığı yer Türkiye idi. İsviçre’de
üretilen saatlerin pazarı daha çok İstanbul’daydı.
1952 yılında pil icat oldu. Pil saatlere uyarlandı ve hiçbir
mekanik saatin ulaşamayacağı dakiklikte pilli saatler üretildi.
1968 yılında elektronik saatler ilk kez piyasada görülmeye
başlandı. İlk elektronik saati Seiko firması üretti.
1969’da Amerika’da Pulsar markasıda elektronik saatleri
piyasaya sürdü.
1982’de Swatch firması pilli ucuz saat üretiminde başarı
sağlayarak piyasayı canlandırmada öncülük etti. Yine bu yıl Seiko ilk kez video
kaydı yapan saati üretti.
Bugün 25 yıl pil değiştirmeden çalışan, 2100 yılına kadar
takvim günlerini kendi ayarlayan, ışık enerjisi ile çalışan, 11.100 metre
derinlikte bile su almayan, internete bağlanabilen, digital fotoğraf çeken,
müzik ve ses kaydeden, tansiyon ve kalori ölçen, pusulalı, derinlik, yükseklik,
sıcaklık, basınç ölçen ve hatta konuşan saatler mevcuttur.
Saatlerin Çeşitleri ve Konumları; Saatlerin
fonksiyonları bakımından üç gruba ayırmak mümkündür.
1- Cep saatleri
2- Ev saatleri
3- Kule saatleri
Şehirleri ve kasabaları süsleyen birer anıt ve sembol olan
saat kuleleri, kentin en yüksek tepesine yada her yerden görülebilen meydanlara
dikilir. Bu yapıları mevkilerine göre üçe ayırabiliriz.
1- Meydanlarda yer alan saatler
2- Yamaç ve tepelerde yer alan saatler
3- Bir yapı üzerinde yer alan saatler
Şark âlemi saati geliştirme şerefini hak kazanmışsa da, kule
saati yapma geleneği Batılılarca gerçekleştirilmiştir. Tarihleri çok eskidir.
Avrupa’da XIII. yy.’dan itibaren bu saatler kilise ve saray kulelerinde
görülmeye başlar. XIV. yy.’da Astronomik sanatsal saatler kullanılmaya
başlanmıştır. İtalya’da De’Dondi’nin 1348 ile 1362 seneleri arasında ve
Fransa’da Henri de Vick’in Fransa Kralı V. Charles için 1360 dai nşa etmiş
oldukları saatler, bunların ilk örnekleridir.
